Peter Kerklaan (VWS): ‘Overheveling van revalidatiezorg een grote uitdaging voor het veld’ 

In 2008 kondigde VWS aan de somatische revalidatiezorg (revalidatie van ouderen in verpleeghuizen) over te hevelen van de AWBZ naar de Zorgverzekeringswet (Zvw). Dit vindt 1 januari 2012 plaats. Per 1 januari 2013 gaan voor deze zorg DBC’s gelden. Inmiddels is het proces in gang gezet. DBC-Onderhoud sprak met projectleider Peter Kerklaan, die namens VWS verantwoordelijk is voor een soepel verloop van de overheveling.

Waarom is er besloten tot overheveling van de somatische revalidatiezorg naar de Zvw?

“Revalidatie is in feite ketenzorg, waarvan de zorg in het verpleeghuis een onderdeel is. In de praktijk blijkt echter dat het in die keten nogal eens misloopt. Ouderen met bijvoorbeeld een CVA, een nieuwe heup of nieuwe knie blijven vaak te lang in een ziekenhuisbed liggen of worden verkeerd geïndiceerd. Daar valt een flinke winst te behalen op het gebied van het welbevinden van de cliënt én kosten. Door de overheveling kan beter worden gestuurd op een snelle en juiste overgang van cliënten.”

Waarom kan dat niet onder de huidige AWBZ?

“Vergeleken met andere vormen van geleverde zorg in verpleeghuizen, duurt somatische revalidatiezorg kort. Het doel van deze vorm van zorg is dat de oudere en meestal kwetsbare cliënten na behandeling weer zo snel mogelijk naar huis kunnen en zelfstandig kunnen functioneren. Het uitgangspunt bij AWBZ-zorg is daarentegen dat zorg langdurig noodzakelijk blijft. Bij de revalidatiezorg zien we dat de financiering op basis van de AWBZ niet past bij datgene wat we willen bereiken.”

“Dat idee leeft ook in de sector zelf. Uit onderzoek blijkt dat de thuisomgeving bijdraagt aan een sneller herstel van cliënten. De professionals willen die vorm van maatwerk bieden, bijvoorbeeld door in het begin intensiever te behandelen en later iets minder, maar dat kan dus niet. In de AWBZ zitten voor deze vorm van zorg als het ware perverse prikkels: hoe langer je iemand in behandeling hebt, hoe meer een instelling krijgt uitbetaald.”

Wat gaat er binnen de sector veranderen met de overheveling van de somatische revalidatiezorg? 

“Ik denk dat er drie grote veranderingen plaatsvinden. Wat we nu al zien, is specialisatie en concentratie. Verpleeghuizen gaan nadenken of ze revalidatiezorg blijven aanbieden en hoe ze dat dan gaan organiseren. Goede revalidatiezorg vergt immers nogal wat van een instelling. Verpleeghuizen moeten inschatten of ze die investeringen weer terug kunnen verdienen.” 

“Daar komt bij dat de sector een cultuuromslag moet maken. De verpleeghuizen die revalidatiezorg aanbieden, krijgen straks te maken met een stukje Zvw in een AWBZ-omgeving. Vergis je niet wat dat betekent voor de inrichting van de interne organisatie. Binnen de AWBZ is het bijvoorbeeld niet gebruikelijk dat professionals tijdschrijven, maar dat wordt door de invoering van DBC’s waarschijnlijk wel noodzakelijk.”

“De derde verandering is dat verpleeghuizen, en dan met name de specialisten ouderengeneeskunde, nadrukkelijker de regie krijgen bij het indiceren van cliënten. Zij moeten, samen met de cliënt en bijvoorbeeld het betrokken ziekenhuis, gaan bepalen welke zorg de cliënt moet ontvangen, op welk moment en op welke plek. In de huidige situatie is hun rol afwachtender.”

Wat gaat er gebeuren in de aanloop naar de overheveling op 1 januari 2012?

“Allereerst starten we vanaf 2011 met achttien proeftuinen. Dat zijn samenwerkingsverbanden tussen regionale ziekenhuizen, verpleegtehuizen, een zorgverzekeraar, liefst ook met een thuiszorgorganisatie en soms ook met een revalidatiecentrum, die gaan werken aan een vernieuwend zorgaanbod. Die proeftuinen gaan we vervolgens intensief monitoren en evalueren, zodat we de leer- en knelpunten kunnen meenemen bij de definitieve overheveling.”

“Een tweede belangrijk punt is dat we dat vernieuwend zorgaanbod ook willen meenemen in de ontwikkeling van de DBC’s. In 2011 gaan in totaal vijftig instellingen hun zorgactiviteiten registreren, waaronder de achttien proeftuinen. De proeftuinen leveren vernieuwend zorgaanbod naast het bestaand aanbod en dat moet zich vertalen in een productstructuur waar die vernieuwing in wordt meegenomen. Zo verwachten we een aantal vliegen in één klap te slaan.”

“We gaan in 2011 ook een effectonderzoek uitvoeren. Leuk en aardig dat we dit allemaal willen, maar zijn cliënten in zo’n proeftuin ook daadwerkelijk meer tevreden dan in het reguliere aanbod? Kunnen ze eerder naar huis? Functioneren ze beter? Op die vragen willen we graag antwoord.”

Waar kunnen instellingen nu mee aan de slag, als ze goed voorbereid willen zijn op de definitieve overheveling?

“Je moet als instelling goed nadenken of je deze vorm van zorg wilt blijven bieden. Ben je bereid te investeren in somatische revalidatiezorg? Die afweging moet nu worden gemaakt. Ik merk dat de voorlopers al aan het bewegen zijn. Die zijn actief op zoek naar samenwerkingspartners. Ons idee is ook dat zorgverzekeraars op die samenwerking gaan aansturen. Want vergeet niet dat zorgverzekeraars de revalidatiezorg straks moeten inkopen. En dan komen kwaliteit- en doelmatigheidscriteria onherroepelijk om de hoek kijken.”

“Daarnaast moeten delen van de organisatie opnieuw worden ingericht. Want die overheveling betekent nogal wat. De positionering en rol van je professionals verandert. Die volgen niet langer de indicatiestelling van het CIZ, maar moeten pro-actief aan de slag. Zij moeten gaan bepalen welke zorg cliënten krijgen. Zij zullen ook degenen zijn die straks de DBC’s moeten openen. Hun rol gaat veranderen en dat vergt een omslag in denk- en werkprocessen. Daar kun je als zorgondernemer op anticiperen.”

“Tot slot moeten er de nodige administratieve aanpassingen worden doorgevoerd. Het merendeel van de verpleeghuiszorg blijft AWBZ, maar daar komt straks een klein deel Zvw bij. Dat maakt dat je als instelling een zekere kritische massa aan revalidatiezorg moet aanbieden, anders kost het veel en levert ’t weinig op. Door invoering van de DBC’s komt er een heel ander declaratieverkeer. Je moet wellicht gaan tijdschrijven, alhoewel we dat daar nog niet zeker van zijn omdat we nog niet precies weten hoe de DBC’s eruit gaan zien. In het verleden hebben we gezien dat professionals daar niet op staan te springen. Organisaties moeten zich daar op voorbereiden en hun mensen daarin meenemen. Maar hoe dan ook, de overheveling vormt voor het veld een grote uitdaging.”

(foto: Zomertijd Fotografie)